| |
SAGE
De term ‘sage’ is afgeleid van het Duits ‘was
gesagt wird’ en slaat derhalve op een verhaalgenre dat oraal
wordt verspreid. Traditionele sagen zijn ernstige verhalen die
berusten op een historische kern - wat overigens moet blijken
uit de al dan niet nauwkeurige situering in ruimte en tijd -,
die wordt aangevuld met elementen uit het volksgeloof. Bedreigd
door de confrontatie van het ‘jenseits’ met het ‘diesseits’
tracht de mens allerlei fenomenen uit zijn omgeving te duiden
aan de hand van bovennatuurlijke verklaringen. Meestal loopt deze
confrontatie slecht af, waardoor de ondertoon van het verhaal
tragisch en pessimistisch is en de toehoorder met een onbehaaglijk
gevoel achterblijft.
In de Vlaamse Volksverhalenbank wordt de volgende indeling in
types gehanteerd:
- Demonensagen :
- Watergeesten
- Aardgeesten
- Vuurgeesten
- Luchtgeesten
- Plaaggeesten
- Weerwolven
- Toversagen :
- Heksen
- Tovenaars
- Toverboeken
- Duivelssagen :
- Duivels
- Vrijmetselaars
- Historische sagen
- Sagen - legenden
- Sagen - sprookjes
- Sprookjes
- Legenden
De classificatie van de verhalen is grotendeels gebaseerd
op de indeling die J.R.W. Sinninghe voorstelt in zijn Katalog
der niederländischen Märchen-, Ursprungssagen-, Sagen-
und Legendenvarianten, Helsinki, 1943.
|
Watergeesten
|
de waterduivel, de man met de haak, …
Wie naast een meer staat, heeft vaak het gevoel door een
vreemde kracht naar de diepte te worden gezogen... Watergeesten
sleuren mensen in het water zodat ze verdrinken.
Kinderen die bij een vijver spelen of nieuwsgierig over
de rand van een waterput leunen, moeten dan ook gewaarschuwd
worden.
|
|
Aardgeesten
|
dwergen, kabouters, alvermannen, ...
Deze kleine wezentjes komen ’s nachts het werk van de mensen
doen in ruil voor een boterham, een kom pap of iets anders.
Mensvriendelijke huisgeesten? Niet altijd, want wie de dwergen
bedriegt of bespiedt, wordt gestraft...
|
|
Vuurgeesten
|
dwaallichtjes, vuurmannen, vuurbollen,...
Kindjes die ongedoopt zijn gestorven, komen spoken in de
gedaante van een dwaallichtje. Je mag zo’n dwaallichtje
dopen, maar alleen volgens welbepaalde regels...
Ook de vuurman treedt meedogenloos op tegenover mensen
die met hem spotten...
|
|
Luchtgeesten
|
teruggekeerde doden, witte juffrouwen, de wilde jacht,
spookdieren, ...
Op winteravonden komen de geesten van de overledenen tevoorschijn;
de nacht is immers voor de doden en de dag voor de levenden...
Nachtelijke wandelaars komen op hun pad een witte juffrouw
tegen, die zwijgend met hen meegaat, om dan spoorloos te
verdwijnen...
|
|
Plaaggeesten
|
Kludde, Lange Wapper, de maar, de kettinghond,...
’s Nachts badend in het zweet wakker worden, niet kunnen
ademen, roepen zonder geluid; zo houdt de maar haar slachtoffer
in haar greep...
Late wandelaars horen gerammel van kettingen en worden
even later besprongen door een zwaar wezen dat zich laat
dragen...
|
|
Weerwolven
|
toveren of plagen met een halsband, dierenhuid, ...
Vertrouw nooit knechten die in enkele seconden klaar zijn
met hun werk. In een boomstronk bewaren zij een lederen
band waardoor zij ’s nachts veranderen in een weerwolf die
de mensen bespringt...
Een meisje kan maar beter maken dat ze wegkomt wanneer
ze van haar vrijer een rode zakdoek krijgt om zich te beschermen
tegen gevaarlijke honden...
|
|
Heksen
|
zwarte katten, bezemstelen, luizen, betoverde appels,
behekste boerderijen,...
Heksen verschijnen in allerlei gedaanten om de mensen te
bespioneren of ziek te maken. Als je een heks wil volgen
op een bezemsteel, let dan goed op wat je precies zegt...
Heksen herkennen is niet moeilijk; kruis haar voetspoor,
strooi zout in de pap, verwond een heksendier...
|
|
Tovenaars
|
mensen doen verdwalen, de schoppenboer uit het kaartspel
schnaps laten halen, de boer verlossen van een rattenplaag,
...
Niets is onmogelijk voor de tovenaar, zo lijkt het wel.
Gesloten deuren worden geopend door er een pet tegenaan
te gooien, witte katten verschijnen om een late wandelaar
de weg te versperren. Wanneer de kar te zwaar is voor het
paard, zal de tovenaar de klus wel klaren...
|
|
Duivels
|
duivelspact, duivelsschuur, de bedrogen duivel, bokkenpoten,
zwarte honden, ...
Met een zwarte hen in de hand kan men op een kruispunt
zijn ziel aan de duivel verkopen. Duiveltjes bouwen in
één nacht een nieuwe schuur voor de boer, tot de boerin
de haan doet kraaien...
Drie mannen willen een kaartspel spelen, al was het met
de duivel! Tot de bokkenpoten onder de tafel verschijnen...
|
|
Vrijmetselaars
|
framassons, loges, vertrappelde Christusbeelden,...
Ken jij iemand die zijn geloof heeft afgezworen om toe
te treden tot het duistere genootschap van de ‘framassons’??
Een handtekening met bloed bezegelt hun verbond met de duivel...
|
|
Historische sagen
|
kastelen, verborgen schatten, verzonken steden, ...
In haast iedere streek circuleren wilde verhalen over bepaalde
gebouwen, historische figuren en gebeurtenissen. Waarom
kent niemand de plaats van de schatten die tijdens de oorlog
begraven werden?
|
|
Legenden
|
Onze Lieve Heer, Maria, heiligen, ...
Heiligenbeelden kunnen niet beschadigd kunnen worden en
Mariabeelden gaan zelf op pad wanneer de mensen geen processie
houden. De plaats waar een kapel moet worden gebouwd, wordt
op een mysterieuze wijze aangegeven...
|
|
Sprookjes
|
zingende doodsbeentjes, bultenaars op een heksenvergadering,
bedrogen duivels,...
Verhalen over een bultenaar die van zijn bochel wordt bevrijd,
een smid die de duivel te slim af is, een hongerige pastoor,
...
|
|