Terug naar de startpagina Wat is een sage? Achtergrond bij dit project Medewerkers Interessante links
Zoekscherm Wat is narratologie? Doelstellingen VVB Terminologie Contact
 
   
 

SAGE

De term ‘sage’ is afgeleid van het Duits ‘was gesagt wird’ en slaat derhalve op een verhaalgenre dat oraal wordt verspreid. Traditionele sagen zijn ernstige verhalen die berusten op een historische kern - wat overigens moet blijken uit de al dan niet nauwkeurige situering in ruimte en tijd -, die wordt aangevuld met elementen uit het volksgeloof. Bedreigd door de confrontatie van het ‘jenseits’ met het ‘diesseits’ tracht de mens allerlei fenomenen uit zijn omgeving te duiden aan de hand van bovennatuurlijke verklaringen. Meestal loopt deze confrontatie slecht af, waardoor de ondertoon van het verhaal tragisch en pessimistisch is en de toehoorder met een onbehaaglijk gevoel achterblijft.

 

In de Vlaamse Volksverhalenbank wordt de volgende indeling in types gehanteerd:
  1. Demonensagen :
    1. Watergeesten
    2. Aardgeesten
    3. Vuurgeesten
    4. Luchtgeesten
    5. Plaaggeesten
    6. Weerwolven
  2. Toversagen :
    1. Heksen
    2. Tovenaars
    3. Toverboeken
  3. Duivelssagen :
    1. Duivels
    2. Vrijmetselaars
  4. Historische sagen
  5. Sagen - legenden
  6. Sagen - sprookjes
  7. Sprookjes
  8. Legenden

De classificatie van de verhalen is grotendeels gebaseerd op de indeling die J.R.W. Sinninghe voorstelt in zijn Katalog der niederländischen Märchen-, Ursprungssagen-, Sagen- und Legendenvarianten, Helsinki, 1943.

 

Watergeesten

de waterduivel, de man met de haak, …

Wie naast een meer staat, heeft vaak het gevoel door een vreemde kracht naar de diepte te worden gezogen... Watergeesten sleuren mensen in het water zodat ze verdrinken.

Kinderen die bij een vijver spelen of nieuwsgierig over de rand van een waterput leunen, moeten dan ook gewaarschuwd worden.

Aardgeesten

dwergen, kabouters, alvermannen, ...

Deze kleine wezentjes komen ’s nachts het werk van de mensen doen in ruil voor een boterham, een kom pap of iets anders.  Mensvriendelijke huisgeesten? Niet altijd, want wie de dwergen bedriegt of bespiedt, wordt gestraft...

Vuurgeesten

dwaallichtjes, vuurmannen, vuurbollen,...

Kindjes die ongedoopt zijn gestorven, komen spoken in de gedaante van een dwaallichtje.  Je mag zo’n dwaallichtje dopen, maar alleen volgens welbepaalde regels...

Ook de vuurman treedt meedogenloos op tegenover mensen die met hem spotten...

Luchtgeesten

teruggekeerde doden, witte juffrouwen, de wilde jacht, spookdieren, ...

Op winteravonden komen de geesten van de overledenen tevoorschijn; de nacht is immers voor de doden en de dag voor de levenden...

Nachtelijke wandelaars komen op hun pad een witte juffrouw tegen, die zwijgend met hen meegaat, om dan spoorloos te verdwijnen...

Plaaggeesten

Kludde, Lange Wapper, de maar, de kettinghond,...

’s Nachts badend in het zweet wakker worden, niet kunnen ademen, roepen zonder geluid; zo houdt de maar haar slachtoffer in haar greep...

Late wandelaars horen gerammel van kettingen en worden even later besprongen door een zwaar wezen dat zich laat dragen...

Weerwolven

toveren of plagen met een halsband, dierenhuid, ...

Vertrouw nooit knechten die in enkele seconden klaar zijn met hun werk.  In een boomstronk bewaren zij een lederen band waardoor zij ’s nachts veranderen in een weerwolf die de mensen bespringt...

Een meisje kan maar beter maken dat ze wegkomt wanneer ze van haar vrijer een rode zakdoek krijgt om zich te beschermen tegen gevaarlijke honden...

Heksen

zwarte katten, bezemstelen, luizen, betoverde appels, behekste boerderijen,...

Heksen verschijnen in allerlei gedaanten om de mensen te bespioneren of ziek te maken.  Als je een heks wil volgen op een bezemsteel, let dan goed op wat je precies zegt... Heksen herkennen is niet moeilijk; kruis haar voetspoor, strooi zout in de pap, verwond een heksendier...

Tovenaars

mensen doen verdwalen, de schoppenboer uit het kaartspel schnaps laten halen, de boer verlossen van een rattenplaag, ...

Niets is onmogelijk voor de tovenaar, zo lijkt het wel.  Gesloten deuren worden geopend door er een pet tegenaan te gooien, witte katten verschijnen om een late wandelaar de weg te versperren.  Wanneer de kar te zwaar is voor het paard, zal de tovenaar de klus wel klaren...

Duivels

duivelspact, duivelsschuur, de bedrogen duivel, bokkenpoten, zwarte honden, ...

Met een zwarte hen in de hand kan men op een kruispunt zijn ziel aan de duivel verkopen.  Duiveltjes bouwen in één nacht een nieuwe schuur voor de boer, tot de boerin de haan doet kraaien...

Drie mannen willen een kaartspel spelen, al was het met de duivel! Tot de bokkenpoten onder de tafel verschijnen...

Vrijmetselaars

framassons, loges, vertrappelde Christusbeelden,...

Ken jij iemand die zijn geloof heeft afgezworen om toe te treden tot het duistere genootschap van de ‘framassons’??  Een handtekening met bloed bezegelt hun verbond met de duivel...

Historische sagen

kastelen, verborgen schatten, verzonken steden, ...

In haast iedere streek circuleren wilde verhalen over bepaalde gebouwen, historische figuren en gebeurtenissen.  Waarom kent niemand de plaats van de schatten die tijdens de oorlog begraven werden?

Legenden

Onze Lieve Heer, Maria, heiligen, ...

Heiligenbeelden kunnen niet beschadigd kunnen worden en Mariabeelden gaan zelf op pad wanneer de mensen geen processie houden.  De plaats waar een kapel moet worden gebouwd, wordt op een mysterieuze wijze aangegeven...

Sprookjes

zingende doodsbeentjes, bultenaars op een heksenvergadering,  bedrogen duivels,...

Verhalen over een bultenaar die van zijn bochel wordt bevrijd, een smid die de duivel te slim af is, een hongerige pastoor, ...

 

  © Seminarie voor Volkskunde K.U.Leuven